Thuyết phân tâm học
Thuyết phân tâm học được sáng lập bởi nhà thần kinh học người Áo, Sigmund Freud, vào đầu thế kỷ 20, lý thuyết phân tâm học cho rằng nhân cách và hành vi là kết quả của sự xung đột liên tục trong tâm trí. Cá nhân thường không nhận thức được mối bất hòa này bởi nó diễn ra ở mức độ tiềm thức. Freud cho rằng mâu thuẫn xảy ra giữa ba phần của tâm trí: Cái nó (id), Cái siêu tôi (superego) và Cái tôi (ego).
Cái nó (id-tâm trí vô thức) chính là miền hay cấp tâm thần cũ nhất bao gồm tất cả những cái gì con người có được từ khi mới sinh ra, tức là tất cả những cái gì được quy định về mặt cấu tạo, là bản năng, là phần ban sơ của nhân cách, là phần chúng ta có chung với loài vật. Đó là nơi của những bản năng và hoạt động trên nguyên tắc khoái lạc (hay nguyên tắc thỏa mãn). Cái nó chính là biểu hiện của cái di truyền, có xu hướng thỏa mãn những nhu cầu bẩm sinh của cá nhân. Cái nó là cái vô thức được ẩn dấu sâu bên trong bộ máy tâm thần. Những xung lực phát ra từ cái nó, chính là năng lượng libido tạo thành những biểu hiện tâm thần đầu tiên ở con người dưới những hình thức mà chúng ta vẫn còn chưa biết được hết về nó.
Có thể hiểu rằng, Cái nó chính là phần “con” trong “Con người”. Phần “con” chính là sự dục vọng, ham muốn, mong muốn... của con người. Không ngoa khi nói rằng, nếu phần “con” nhiều hơn, lấn át đi phần “người” thì mỗi người chúng ta đều là “con vật” theo đúng nghĩa đen. Chỉ khi kiểm soát được phần “con” thì chúng ta mới đích thị là “Người”.
Cái tôi (ego-tâm trí tiền ý thức) là cái trung gian giữa cái nó và cái bên ngoài, là Bản ngã duy trì sự cân bằng giữa bản năng và siêu ngã. Khi 1 người đói, người ấy sẽ thỏa mãn bằng cách thức xã hội chấp nhận, bằng cách mà xã hội không chấp nhận như là ăn cắp thực phẩm của người khác. Nếu không có siêu ngã kiểm tra hành vi của con người thì thực phẩm kia sẽ đánh cắp ngay. Cái tôi có nhiệm vụ kiểm soát được những vận động theo ý mình, đảm bảo sự bảo tồn, nhận biết những kích thích, tích lũy những kinh nghiệm trong trí nhớ do những kích thích ấy mang lại, tránh kích thích quá mạnh, thích nghi với những kích thích vừa phải, thay đổi thế giới bên ngoài một cách thích hợp và có lợi cho nó. Về mặt nguồn gốc, cái tôi được xem là một phần của cái nó nhưng đã bị tách khỏi cái nó để tiếp xúc với cái bên ngoài, khi đó nó chống lại cái nó bằng cách giành quyền làm chủ những đòi hỏi xung lực và quyết định việc thỏa mãn hay chưa thỏa mãn ngay những đòi hỏi của xung lực.
Cái siêu tôi (superego-tâm trí ý thức). Cái siêu tôi là lực lượng đối lập với cái tôi, ngăn cản cái tôi trong quá trình phát triển, kìm hãm sự thỏa mãn của cái tôi. Siêu ngã hình thành giá trị cá nhân, những quy tắc đạo đức và những điều được xem là đúng và sai. Cái siêu tôi có thể được hiểu trên thực tế là các quy định của bố mẹ mà cá nhân phải phụ thuộc vào đó, là ảnh hưởng của truyền thống gia đình phải theo, ảnh hưởng của chủng tộc, dân tộc. Cái siêu tôi cũng còn được hiểu đó là những yêu cầu của môi trường xã hội, là những tác động của những nhân vật đại diện cho lý tưởng được tôn trọng trong xã hội. (đạo đức hay còn gọi là trói buộc đạo đức).
Khi anh đứng trước 1 vấn đề nào đó, ví dụ như một người làm anh cáu giận, anh sẽ đứng trước những lựa chọn để xử sự với vấn đề này. Những xử sự đi ngược lại với chuẩn mực của xã hội (như chửi mắng, đánh người đó) sẽ khiến anh hết giận; hoặc là anh chọn cách xử sự đúng với chuẩn mực của xã hội (bỏ đi, không nói gì, làm gì) và ôm “cục giận” trong người. Nếu cái tôi của anh quá lớn, không có gì có thể ngăn cản anh, anh sẽ đánh người đó để thỏa mãn cái nhu cầu “muốn hả giận” của mình. Nhưng anh sẽ bị xã hội đánh giá. Thậm chí, nếu người kia đi kiện anh, anh có thể đối mặt với pháp luật.
Sự quan hệ của 3 miền này, theo Freud, đó là quan hệ của 3 tầng: tầng vô thức (id) biểu hiện vai trò của di truyền; tầng tiền ý thức (ego) là cái con người đã và đang trải nghiệm, mang tính ngẫu nhiên, tức thời và tầng ý thức (superego) biểu hiện vai trò áp chế của người khác, của xã hội. Ba tầng này tạo nên ba con người: tầng vô thức tạo nên con người trung tính mà nguyên tắc sống của nó là chỉ mong muốn đòi được thoả mãn bằng mọi cách trong đó thoả mãn các đam mê tính dục giữ vị trí hàng đầu. Tầng tiền ý thức tạo nên con người thực tại, hoạt động tuân theo nguyên tắc hiện thực. Còn tầng ý thức tạo nên con người xã hội, hoạt động tuân theo nguyên tắc kiểm duyệt chèn ép các con người trung tính và con người thực tại. Trong đó, con người trung tính là con người thực nhất trong các con người, tự nó có nguồn năng lượng đảm bảo cho toàn bộ hoạt động tinh thần của con người. Ba con người này trong một con người cụ thể luôn tranh giành ảnh hưởng lẫn nhau... Sự mất cân bằng trong 3 con người này làm nảy sinh các bệnh tâm thần khác nhau có ở con người.
Nhận xét
Đăng nhận xét